Secretos de cocina

Zer gordeko dute sukaldeek? 

Postre goxoa, kafea, metro eta laurogehiko emakumea biluzik,  fantasia sexuala, otordu arrunta?

Gure amomaren arroz esnea?

Amaren kroketak?

Aitaren patata tortilla?

Sukaldaritza berria egiteko aukera ematen digute liburuek, adiskideen errezetek eta norberaren imaginazioak...
Publizitateak ondo daki eremu hura nola erabili: cosas ricas en la cocina,  cosas nuevas en la cocina..para los faltos de imaginación, como muestra, un botón. Digo, una mujer ( perdón, media mujer), un delantal, un corazón en el centro de su utero, una liga ( muy apropiado para cocinar), unos tacos rojos y quizá el postre entre las piernas...

Sobre semillas y mundiales

Yya se que me diréis que mezclo tocino con velocidad.Yo os comento que no es para tanto. Chile se ha clasificado para el mundial, que bien! todas contentas, a celebrar goles y alegría, no?

Y mientras, en el Senado ahí andan discutiendo si las semillas deben pertenecer a las personas que cultivan la tierra o por el contrario, si es mejor que pasen a manos de empresarios para regular y controlar el consumo de lo que comemos. Durante el día del partido se discutía sobre crear leyes que criminalicen manifestaciones y manifestantes, comiéndose otra porción mas del espacio que nos pertenece: la calle. Con estas cuestiones encima de la mesa, pasaríamos entonces a entender que el derecho de soberanía alimentaria dejaría de ser un derecho y se convertiría en un negocio; que la reivindicación es delito y los gritos desorden público. Menudos golazos señoras y señores.

Lehentasunak aldakorrak dira nork finkatzen dituen kontuan harturik. Edozein kasutan, halako koinzidentzia makiabelikoak edonon gerta daitezke, nahita.

Txile mundialerako sailkatu zen aurreko egunean. Poza, iskanbila, parranda, eromena, anabasa..Aspaldi da futbolak nigan sentsazio oso kontrajarriak eragin dituena; garai batean futbolzale amorratua nintzen: San Mames eta Athletic, Ziganda, Alkiza, UEFA....gerora, ordea, sua amatatuz joan zen kirol horretan dauden handikeriak eta lapur koadrilak ezagutu ahala. Personaje haietako asko ez dira diru lapurrak soilik, denbora lapur paregabeak ere badira. Pentsa zenbat lagunek antolatzen duten haien asteburua futbol partiden pentsuan...pentsa zenbat gauza geratzen diren bazterrean gure talde kutunak jokatu behar duenean.

Sentsazio hura areagotu egin da Txilen bizi naizenetik. Futbola odolean daramate, futbola bizi dute, futbolak bizi ditu! Eta futbolaren izenean lan ordutegiak moldatzen dira, trafikoa moteldu egiten da, arnas taupadak arintzen dira, garagardoak neurririk gabe edaten dituzte, barruan daramaten animalia basatia paseoan irteten da...futbolaren izenean.

Biharramunean, horixe, biharramuna. Deus ez. Hamar orduko lanaldia, trafiko itogarria, kristal puxkak Alamedan, ikasle eta lankide ajeatuak...

Egunkarien azalak gorriz margoturik daude: La Roja se ha clasificado. Todo bien, amigos. Gracias al futbol.

Letra xehean Monsantori buruzko albistea. Barkatu...Monsanto....ezagun dut izen hura, enpresa bat da, bai, multinazionala akaso? bai.

Baina Txileko selekzioak jokaturiko partida baino beste bi partida garrantzitsuago jokatzen ari ziren politikariak; futbol zaleek mundiala zuten amets, politikariek, aldiz, bi lege indarrean jartzea zuten helburu.

Lege haietako bat Hinzpeter izenekoa da: desorden publikoa areago zigortuko duen legea da hura, manifestazioak aldarrikapenetarako espazio izatetik kriminalen jolastokia izatera bideratuko dituena. Kaleak eurenganatu nahi dituzte botere jauntxoek, oihu eta haserrealdiak deuseztu nahi dituzte, jendartea isilarazi nahi dute, legearen izenean.

Martxan jarraitzen duen bigarren legea hazien pribatizazioari dagokiona da;  legeak UDI eta RN eskuineko alderdi politikoen babesa dauka eta gainerako alderdiek ez dute aldeko jarrerarik agertu legeak beste herrialde batzuetan eragin dituen ondorioekin kezkaturik omen daude eta, alegia, legea nekazarien eskubideen aurkako neurria delakoan. Hazien pribatizazioa elikadura subiranotasunaren kontrako eraso zuzena da eta futbola halako erabaki gatazkatsuak estaltzeko erabiltzen jarraitzen dute. Espainian antzeko kasu bat baino gehiago gertatu dela gogoratu dut.

Txakurrak oinutsik, edonon.

40 urte. Gau beilak egun argitan

        Todavía no hay nada que celebrar. Algunas personas, seguimos recordando...

40 urte 1973ko irailaren 11 hartatik. 40 urte ahanzturaren zurrunbiloan sarturik, nahi eta ezin batean. Irailaren 11 iristekotan da baina  orain dela tarte luzea geurera etorri da berriro ere.

40 urte zorioneko jende askorentzat; 40 urte ez deus, arrunt, zuri. 40 urte epel, gobernu berrien magalean. Askorentzat urte gehiegi historia liburu ofizialetan agertzen ez diren gertaerak gogora ekartzen jarraitzeko. Aurrera begiratzeko eskatzen dute, utz ditzagun historiak ekarritakoak alde batera, gogoratzeak ez baititu hildakoak bizitzara itzularaziko… Txile moderno eta osasuntsuaz gozatzeko gonbidapena luzatzen digute, desagertuei ezaxola.

Barkamenak noranzko bikoa dela azaldu nahi digute eta batzuk zer demontre barkatu behar duten galdetzen diote gobernuari, politikariei, hiltzaileei…auzokideari, lankideari.

Eta Txile bor-bor dabil ganoraz eta justiziaz itxi ez den kapituluan dantzan. Txilen desagertuak agertu dira herritar askoren bihotzetan; kaleetan argazki zuri beltzek irribarre lotsatia eskaintzen digute, ez nazazu ahantzi, oihukatzen dute lerroartean. Errepide bazterrean biktima berriak dakusagu, lokartuen memoriari astindu gaurkotua. Gau beilak egun argitan.

Eta hala da, Txilek ez ditu ahaztu; Santiagoko karrikak dotore jantzi dira, borrokarako prestu. Elkartasun malkoak isuri ditu Txilek 40. urtemugan, gauzak inondik ere konpondu ez diren seinale. Baina herria aurrera doa.

Argazkiak, erakusketak, memorialak, dokumentalak….Poesiak, kantuak, dantzak, musika…Herria aurrera egiteko prest dago, oraindik ez dago zer ospatua, borroka ez zen 1998an bukatu. Ez adiorik lagun eta senideei. 

Oharra: argazkiak Javier Liaño argazkilariarenak dira. 2013ko irailaren 10ean goizeko zortzi eta erdietan eginiko ekintza "baketsu" batean ateratakoak dira. Bertara ehunka lagun hurbildu dira Santiagoko kale nagusian desagertuen aldeko aldarrikapenean giza katea osatzeko. Ekintzak 11 minutu iraun ditu harik eta polizia kargatzen hasi den arte. Eskerrik asko Javi.

Mari Mari

 Y es que  cuando saludamos en mapudungun entregamos nuestros diez dedos; dedos que llevan amor, sabiduría; dedos que siembran, dedos que trazan  y escriben la historia. Manos cuyos dedos crean musica y  aran la tierra...

Mapudungun hizkuntzan mari mari diogunean gauza ugari adierazten ari gara..Agerikoa da aurrean daukagun adiskidea agurtzen ari garena baina horrez gain, gutxienez beste hamar gauza gehiago azaltzen ari gara.

Mari hitzak hamar esan nahi du eta agurtzerakoan, hamar hatzamarrak eskaintzen dizkiogu solaskideari. Hamar hatzamarrekin batera Txarin egiten dut, hau da, lotura bat finkatzen dut; Chalin egiten dut, solaskidea agurtu, hain zuzen ere. Beste hatzamar batekin Tükun egiten dut, lurra landu eta hazia erein, adiskidetasunarena eta lurrarena. Hatzamarrekin ere Wirikan egiten dugu, idatzi, marraztu, kontatu... Eskuko hatzamarretako batekin Inmawün egiten dugu, janaria sukaldatu, prestatu, konpartitu. Ayün egiten dute hatzamarrek, maitatu egiten dute elkar, eta ondorioz, maitatzera garamatzate.

Carandiru, Torre 5... Kartzela hilerri bilakatzen denekoa

 

1992, Sao Paolo, Brasil.

Carandiru kartzelak 5000 preso hartu ahal zituen baina sarritan, kopuruaren bikoitza ere bazuen hesien bestaldean. 1992ean Brasilen inoiz egon den matxinada handiena gertatu zen bertan preso ziren gatibu batzuen eskutik. Presondegiko guardiek ezin izan zuten egoera kontrolatu nonbait, eta militarrek kartzela erabat eurenganatu zuten orduan. Orotara, 111 lagun hil egin ziren baina hildakoen artean ez zen militar eta polizia bakar bat ere agertu, hau da, biktima guztiak Carandiru espetxeko presoak izan ziren. Afera hartatik bizirik atera zirenek zalantzan jarri zuten hildako kopurua ez ote zen ofiziala baino altuagoa izan; izan ere, preso ugari haien ziegetan izkutatzen saiatu ziren eta poliziek armarik ez zeramatenak tirokatu zituzten, besteak beste. Carandiruko presondegia 2002an eraitsi zuten, "Carandiru" izeneko filma grabatu eta gero.  Guimaraes koronelak 632 urteko kartzela zigorra jaso zuen, matxinadan gertaturiko erailketa gehienen erantzule zuzena zelakoan, baina  2006an justiziaren injustizia lagun, errugabe irten zen  sententziak akats bat edo beste zekarren eta. Urte hartan bertan koronela erail zuten. Etxeko hormak zera idatzia zuen: “aquí se hace, aquí se paga”. Ez da argitu erailketak sententzia berriak zekarrenarekin lotura daukan.

 

2010, San Miguel, Txile.

San Miguel kartzelan izandako suteak 81 preso hil zituen. Kartzelaren egoera oso kaxkarra zen eta bertan egon ahal zen preso kopuruaren bikoitza bizi zen. Istripua (?) ekidin ahal izan zen baina izorraturik zeuden suteen aurkako tresnak. Egun, emakumeentzako kartzela da.

 Kartzelek gordetzen dituzten baldintza zikinak agerian uzten dituzte bi gertaerok; biziraupena zoriaren lagun geratzen da, presoen gizatasuna ez da deus lau horma haietan. Munduak ahazturik ditu harik eta halako amesgaiztoak teleberrietako albiste bilakatzen diren arte. 

Ecce homo. Y nosotras?

Azken hilabeteak nahasi xamarrak izan dira; egunkariek eta sare sozialek bestelako edukiez elikatu  dituzte haien orri eta atalak, interes lehentasunen arabera. Ikuspuntuak eragin handia izan du albisteen trataeran, zalantzarik gabe.

Me ha perturbado e indignado  el asesinato de una mujer ocurrido en Bilbo a manos de un demente que se hacía pasar por instructor de artes marciales. Una doble falta de respeto cometida: primero contra todas las mujeres y segundo contra las artes marciales cuyas prácticas y valores enseñan caminos diametralmente distintos a los de la arrogancia, misoginia y machismo. Ojo, pero no ha sido el único, aunque quizá de lo que más escándalo ha suscitado: escándalo, opinión, sensacionalismo y morbo, un coctel molotov digno de dar vergüenza ajena. Y en ello han andado muchos medios de comunicación, rascando para sacar miserias, olvidándose de que tocaba informar. Y del respeto ni hablamos, claro.  Después nuevos ataques, ya en un contexto de fiesta y verano, ropa ligera y alegría, alcohol y cerveza 0.0,  manoseos, agresiones y vulnerabilidad. Ya para terminar con mi paciencia la actriz Penelope Cruz va y se pone a dirigir cortos ( anuncios largos?¿) bautizándose en este arte con un guion penoso, donde ( otra vez) los estereotipos femeninos se ven alterados, reproduciéndose tranquilamente figuras con un alto contenido machista como si no pasara nada alrededor nuestro. Así ha sido, así lo he leído. Así lo he sentido y así lo cuento.

Quiza es por ello que aprovecho para hablar de lo importantes que son los medios de comunicación para generar opinión. No es nada nuevo. Pero es que algunas personas parece que no se aclaran.

Me explico: hizkuntza komunikazio tresna dugu, errealitatearen isla, eta kode horren erabilerak hizlarien hartu-emana dakar halabeharrez, hitz hautaketa egin beharra dago.

Bada, hizkuntzak errealitatea kodetzen duen heinean, nolako jendartean bizi den hizkuntza hura, halako izaera edukiko du hizkuntzak. Berez ez dago hizkuntza sexistarik, ez bada berau ordezkatzen duen gizarte sexista. Baina hizkuntzek badute zama sexista aldakorra herrialdearen arabera. Hartara, euskararen zama sexista % 5 ingurukoa dela diote, ingelerarena zertxobait altuxeagoa %15, frantsesaren zama sexista %40koa  da eta gaztelaniaren zarama sexista % 80aren parean dago. Erdaren eraginak genero kutsadura sortu du euskaran, izan ere, genero bereizketa beste era batera agertu ohi  da euskaraz. Tira, baina indartsuak dira auzokideak.

Prentsan zein telebistan hizkera eta erreferentzia sexistak agertzen dira etengabe; genero eta emakume bortizkeriari zuzenduriko albisteen tratamendua bideratua eta azalekoa da, mamirik gabekoa sarri. Hala, albisteen interes gunea desbideratzen da eta berriek emakumearen ezaugarri fisiko eta sozialez dihardute. Informazioa bigarren mailan geratzen da orduan, eta berez bigarren eta hirugarren mailako informazioa da iritzi berriak sortzeko baliatzen dena.

Komunikazioan  hizkera ez sexista zaindu behar da, honek errealitate jakin batera garamatzalako. Komunikabideetan diharduten  eragileek errealitatearen bozgorailua diren heinean informazio iturri fidagarri eta serioa izan behar dute, jendartearekiko errespetua erakutsirik.   Komunikabideek konpromisoa eta ideien arteko koherentzia errespetatu behar dute,  ideia sortzaile eta eraldatzaileak garatzeko espazioa izan behar dira, norantza bikoa, bizia eta malgua. Funtsean, komunikabideak adierazpen askatasuna bermatuko duen tresna gisa azaldu behar dira.