lunes, 2 de septiembre de 2013

Carandiru, Torre 5... Kartzela hilerri bilakatzen denekoa

 
1992, Sao Paolo, Brasil.
Carandiru kartzelak 5000 preso hartu ahal zituen baina sarritan, kopuruaren bikoitza ere bazuen hesien bestaldean. 1992ean Brasilen inoiz egon den matxinada handiena gertatu zen bertan preso ziren gatibu batzuen eskutik. Presondegiko guardiek ezin izan zuten egoera kontrolatu nonbait, eta militarrek kartzela erabat eurenganatu zuten orduan. Orotara, 111 lagun hil egin ziren baina hildakoen artean ez zen militar eta polizia bakar bat ere agertu, hau da, biktima guztiak Carandiru espetxeko presoak izan ziren. Afera hartatik bizirik atera zirenek zalantzan jarri zuten hildako kopurua ez ote zen ofiziala baino altuagoa izan; izan ere, preso ugari haien ziegetan izkutatzen saiatu ziren eta poliziek armarik ez zeramatenak tirokatu zituzten, besteak beste. Carandiruko presondegia 2002an eraitsi zuten, "Carandiru" izeneko filma grabatu eta gero.  Guimaraes koronelak 632 urteko kartzela zigorra jaso zuen, matxinadan gertaturiko erailketa gehienen erantzule zuzena zelakoan, baina  2006an justiziaren injustizia lagun, errugabe irten zen  sententziak akats bat edo beste zekarren eta. Urte hartan bertan koronela erail zuten. Etxeko hormak zera idatzia zuen: “aquí se hace, aquí se paga”. Ez da argitu erailketak sententzia berriak zekarrenarekin lotura daukan.

 

2010, San Miguel, Txile.
San Miguel kartzelan izandako suteak 81 preso hil zituen. Kartzelaren egoera oso kaxkarra zen eta bertan egon ahal zen preso kopuruaren bikoitza bizi zen. Istripua (?) ekidin ahal izan zen baina izorraturik zeuden suteen aurkako tresnak. Egun, emakumeentzako kartzela da.





 Kartzelek gordetzen dituzten baldintza zikinak agerian uzten dituzte bi gertaerok; biziraupena zoriaren lagun geratzen da, presoen gizatasuna ez da deus lau horma haietan. Munduak ahazturik ditu harik eta halako amesgaiztoak teleberrietako albiste bilakatzen diren arte. 




jueves, 8 de agosto de 2013

Ecce homo. Y nosotras?






Azken hilabeteak nahasi xamarrak izan dira; egunkariek eta sare sozialek bestelako edukiez elikatu  dituzte haien orri eta atalak, interes lehentasunen arabera. Ikuspuntuak eragin handia izan du albisteen trataeran, zalantzarik gabe.
Me ha perturbado e indignado  el asesinato de una mujer ocurrido en Bilbo a manos de un demente que se hacía pasar por instructor de artes marciales. Una doble falta de respeto cometida: primero contra todas las mujeres y segundo contra las artes marciales cuyas prácticas y valores enseñan caminos diametralmente distintos a los de la arrogancia, misoginia y machismo. Ojo, pero no ha sido el único, aunque quizá de lo que más escándalo ha suscitado: escándalo, opinión, sensacionalismo y morbo, un coctel molotov digno de dar vergüenza ajena. Y en ello han andado muchos medios de comunicación, rascando para sacar miserias, olvidándose de que tocaba informar. Y del respeto ni hablamos, claro.  Después nuevos ataques, ya en un contexto de fiesta y verano, ropa ligera y alegría, alcohol y cerveza 0.0,  manoseos, agresiones y vulnerabilidad. Ya para terminar con mi paciencia la actriz Penelope Cruz va y se pone a dirigir cortos ( anuncios largos?¿) bautizándose en este arte con un guion penoso, donde ( otra vez) los estereotipos femeninos se ven alterados, reproduciéndose tranquilamente figuras con un alto contenido machista como si no pasara nada alrededor nuestro. Así ha sido, así lo he leído. Así lo he sentido y así lo cuento.
Quiza es por ello que aprovecho para hablar de lo importantes que son los medios de comunicación para generar opinión. No es nada nuevo. Pero es que algunas personas parece que no se aclaran.
Me explico: hizkuntza komunikazio tresna dugu, errealitatearen isla, eta kode horren erabilerak hizlarien hartu-emana dakar halabeharrez, hitz hautaketa egin beharra dago.
Bada, hizkuntzak errealitatea kodetzen duen heinean, nolako jendartean bizi den hizkuntza hura, halako izaera edukiko du hizkuntzak. Berez ez dago hizkuntza sexistarik, ez bada berau ordezkatzen duen gizarte sexista. Baina hizkuntzek badute zama sexista aldakorra herrialdearen arabera. Hartara, euskararen zama sexista % 5 ingurukoa dela diote, ingelerarena zertxobait altuxeagoa %15, frantsesaren zama sexista %40koa  da eta gaztelaniaren zarama sexista % 80aren parean dago. Erdaren eraginak genero kutsadura sortu du euskaran, izan ere, genero bereizketa beste era batera agertu ohi  da euskaraz. Tira, baina indartsuak dira auzokideak.
Prentsan zein telebistan hizkera eta erreferentzia sexistak agertzen dira etengabe; genero eta emakume bortizkeriari zuzenduriko albisteen tratamendua bideratua eta azalekoa da, mamirik gabekoa sarri. Hala, albisteen interes gunea desbideratzen da eta berriek emakumearen ezaugarri fisiko eta sozialez dihardute. Informazioa bigarren mailan geratzen da orduan, eta berez bigarren eta hirugarren mailako informazioa da iritzi berriak sortzeko baliatzen dena.
Komunikazioan  hizkera ez sexista zaindu behar da, honek errealitate jakin batera garamatzalako. Komunikabideetan diharduten  eragileek errealitatearen bozgorailua diren heinean informazio iturri fidagarri eta serioa izan behar dute, jendartearekiko errespetua erakutsirik.   Komunikabideek konpromisoa eta ideien arteko koherentzia errespetatu behar dute,  ideia sortzaile eta eraldatzaileak garatzeko espazioa izan behar dira, norantza bikoa, bizia eta malgua. Funtsean, komunikabideak adierazpen askatasuna bermatuko duen tresna gisa azaldu behar dira.

viernes, 2 de agosto de 2013

La magia del cine.





Un pequeño esfuerzo: salir de casa.
Otro ejercicio que a muchas personas cada vez incomoda más: sentarse al lado de un desconocido ( y no pasa nada, ou!). Desconectamos el telefono sin que ocurra una desgracia, el mundo no se para, sigue girando igual, un poco mas pausadamente, diría yo; y es que podemos vivir con el celular apagado durante 100 minutos, no es tán grave, vamos.
La butaca y su forma, acomodamos el cuerpo, nos relajamos. Vemos una historia, un drama, una comedia...Construimos reflexiones o no, no siempre. Creamos un criterio, la pantalla se vuelve vida, nos habla, nos cuenta. Nos muestra maneras, enfoques, partes del cuerpo que desconocíamos en perspectiva, arrugas, inperfecciones, miradas. Al final, siento que muchas de ellas son historias de cada una de nosotras, cuentos que alguien se atreve a dirigirlos para regalarnoslos de vuelta. Diálogos que habíamos imaginado en una novela o en conversaciones entre amigas. Una ficción que se hace  real.
Parece que cada vez quedan menos espacios para salas de cine que te inviten a soñar; horren ordez, zinema aretoak handitu dira zeharo, izaera bako gela erraldoiak dira, arrotzak. Krispetak eta koka kolak, goi mailakoen denbora pasa berria. Gogoan dut zinema herriarena zenean, herrikoiagoa..Adiskide mina gonbidatzen zenuen bertara, oinez joatea zenuen zinemaraino. Paseoa eta pelikula zenituen opari, arratsalde pasa goxoa lagun artean. Kuttunarekin hitzordu erromantikoa izateko aitzakia ere bazen, magikoa!
Ahora los cines se presentan con superproducciones que te quitan la respiración y el bolsillo se queda temblando. No hay arrugas ni celulitis,  no hay memoria. 
Eso cuando te animas y vences  la pereza de salir de casa; claro, ahora tenemos el home cinema en el salón y las peliculas gratis. Es lo que tiene internet, la red y la ya no tan nueva tecnología. 
Herri batzuetan errugabe ziztatzen ari den krisiak ere ez du askorik laguntzen. Herri prezioak ez dira existitzen eta ezin balia dezakegu kalea espazio sortzailea bailitzan; zinema zine aretoetan edo etxean. Kitto. Ondo loturik gauzkate.
Afortunadamente, siguen existiendo lugares un poco más libres, no tan ceñidos a un cine comercial escondido en una falsa perfección, ahogado en un glamour barato; afortunadamente, el "otro" cine sigue guardando esa capacidad de sorprendernos, de transgredir y de crecer un poco más.
Es ese cine el que se merece esta pequeña entrada.











martes, 18 de junio de 2013

Don Hipolito, el guardián del granito orbicular

On Hipolitori!

Copiapo inguruan paseoan nenbilela basamortua bukatu eta itsaso zabala hasten den bazterreraino hurbildu nintzen. Bertan goian aipaturiko harritzarra zeogen, Hipolitok maitekiro zaintzen zuena.
Bizitzak eta urteek Hipolito geologo bitxia bilakatu dute. 18 urte atzera mehatzaria zen gizona eta haren esku egon ez ziren bizipenek hondatza ttipi hartako zaindaria izatera eraman zuten. Gutxi zekien geologiaz, heziketa bako gizona zela zioen, hortz horixka txantxartuak agerian, beti irribarretsu.
Eta hala, egun batetik bestera turistei harrera egiten hasi zen, mareen gorabeherek oparitzen zizkioten harriak margotzen zituen bitartean.
Zientzialari finlandiarra agertu zen egun batez; harekin egin zuen ohiko osteratxoa  harritzar zahar haietatik eta finlandiarrak galde egin zion zer kontatzen zien turistei. Hipolitok, irritsu, urteek emana zioten irudimena baliatzen zuela aitortu zion, bera nahi eta ezinean zebilela dokumentazio erabilgarriaren bila, bisitariei ganorazko ipuina kontatu ahal izateko. Bi orduz aritu zen zientzialaria Hipolitorekin, hark turistei zer konta izateko. Buruz ikasi zituen harribitxien izenak: biotita, kuartzoa, horblendita...eta buruz kontatzen zuen, geologo ikasien modura, zenbat urte zituen harriak, magna gora adina behera, begiak dir-dir.
Halere, zientzialariak ez ituen oso gogoko Hipolitok, salbuespenak salbuespen. Jakinduria haientzako gordetzen dutela kexatu zen aitona, finlandiarra bezalako maisuak zituen faltan.

Entrañable Don Hipolito. Espectacular la Playa de Rodillo con esa piedra tan viejuna entre arena y mar.
Un hombrecito de edad impredecible, piel de color cafe y mirada llena de luz. El es el guardián de la roca de los mil ojos, también conocida como granito orbicular.  A curiosos que se acercan a conocerla les cuenta la edad que tiene, los minerales y piedras que guarda ese granito tan especial y la exclusividad ( ojo, hay muy pocos ejemplares en el mundo) de su forma. Él te cuenta y te canta mientras pinta piedras que el capricho de la marea deja a sus pies. Y es que ahora vive en una casita en la playa, frente al granito, hablandole noche y día.
Huele a paz en la orilla de la playa. Definitivamente, Hipolito dibuja en esa visita una bonita postal; su sonrisa no aparece en ningún folleto turístico y su carnet de guía entregado por la municipalidad de Caldera no tiene fecha de caducidad. El tiempo camina mas relajado en ese lugar.

lunes, 27 de mayo de 2013

LONDRES 38. La fotografia del terror





Londres 38. Izua eta heriotza erdigunean, gorrotoaren epelean.      
                                           
“Londres 38 es un espacio de memoria, reflexión y debate sobre nuestro pasado y presente, que busca contribuir a la comprensión de la sociedad actual y a la recreación de nuevos horizontes emancipadores”
www.londres38.cl

Voy a realizar una pequeña fotografia escrita de lo que fue el centro de tortura ubicado en la calle Londres 38. Se trata de un retrato escalofriante que sin necesidad de utilizar imagenes, seremos capaces de reconstruir o por lo menos poner cara y cuerpo a algunas de las miles de personas que fueron secuestradas dentro del marco de una política global de terrorismo de Estado que diseñó el gobierno de Augusto Pinochet.
Txileko Londres 38 kalea ez dago mapa arrunt batek irudika zezakeen bezain urrun.

Londres 38 es un ex centro de represión y exterminio de la dictadura militar que funcionó en Santiago centro entre los años 1973-1974. Esta casa fue utilizada por la DINA ( Dirección de Inteligencia Nacional) y aquí se dio inicio a la desaparición forzada de personas, como metodo sistemático del terrorismo de Estado.
Rehabitando la memoria y escribiendo fotografias que trazan lo vivido en esas cuatro paredes:

Egun memoria berreskuratzeko lekua bilakatu da; leku hura hausnarketarako txokoa da egun. 96 lagun erail zituzten bertan eta haietako batzuk desagerrarazi. 96 pertsona haietarik 13 emakumeak ziren eta 2 umedun zeuden. Yucatan kuartela izenez ezagun zen tortura etxe hartan 2000 lagun baino gehiago bahitu zituzten eta hildako gehienak MIR erakundekoak, alderdi sozialistakoak zein alderdi komunistakoak ziren. Hala, hildakoen artean, badira militante politikoak ez ziren beste 6 lagun ere.

Escalofrio en manos, pies y alma.

Argazkia are beldurgarriagoa bihurtzen da informazio gehiago bildu ahala; hildako gehienak 30 urtetik beherakoak ziren; erdiak baino pittin bat gutxiagok 25 urte baino gutxiago zuten eta batzuk 20 urte baino gazteagoak ziren.
Diktadura garaian salaketa ugari jaso zuen Londres 38 lekuak, pertsona batzuk jakin baitzekiten bertan torturatu eta erail egiten zela; orduan, erregimena tortura etxea ezkutatzen saiatu zen eta hartarako, kalearen zenbakia moldatu zuen: 38 zenbakiaren ordez, 40 zenbakia ezarri zioten kantoiari.

Los colectivos de derechos humanos, familiares de las víctimas, personas ex detenidas sobrevivientes y ex militares contribuyeron en la lucha de que este lugar fuera declarado Monumento Nacional, y que posteriormente fuera  recuperado para transformarlo en espacio de memorias.
Londres 38 diktadura garaian DINAren eskuetan ziren lau tortura zentro garrantzitsuenetatik berreskuratu duten bakarra da, hura ez baitzuten sekula eraitsi eta memoria eta hausnarketarako espazioa bilakatu ahal izan da gerora.

jueves, 9 de mayo de 2013

Ushuaia. El apéndice de aquella cárcel.

Munduaren muturra ei da Tierra de Fuego. Muturretako bat, bai, bederen.
 
Tierra de Fuegon Onak eta Yaganak bizi ziren nagusiki; Onak egungo Ushuaia aldean eta Yaganak Isla Navarinon zeuden. Baziren Alcalufeak ere, haiek irla ttipi eta baso hotzetan zehar sakabanaturik; baina 1900 urteaz geroztik, nabigazioan eman ziren aurrerapenek bultzaturik nonbait, lur mutur honetara abenturazale ugari etortzen hasi zen. Mende berriak jatorrizko herri haien galbidea ekarri zuen. 
Ordurako, eliza hego hemisferioan ebangelizazio prozesu bortitzean murgildurik zegoen ( egun ere, horretan dirau). Darwinek animalia basatiak bailiran irudikatu zituen jatorrizko herri hauetako biztanleak haren bidaietako batean. Ezin uler zezakeen bertokoek erdi biluzik ( itsas txakurren koipeaz bustitzen zuten haien gorputza hotzetik babesteko) biziraun ahal izatea Antartida ahurrekin ia laztandu ahal zen bazterrean. Gutxietsi zuen haien hizkuntza, haien ohiturak, haien bizilekuan egoteko eskubidea mespretxatu zuen erabat.
Elizak goitik behera sinetsi zituen Darwin gaztearen kaierak eta erakunde katolikoak gizarteratze prozesuari ekin nahi izan zion. Ondorioa: bertako biztanle gehienak desagertu ziren, batetik, Europatik ekarritako gaixotasunek kutsaturik eta bestetik, " basapiztia" modernoen bortxakeriaren ondorioz.

Ushuaia es la gran olvidada de una Argentina cuya historia reciente guarda tantas luces como sombras. Ushuaia esta ligada bajo una historia de amor perversa a la soledad, las tempestades, el frio y su presidio. Se hizo famosa por la prisión que construyeron con premeditación y alevosía allí, en el confín del mundo.
Merece aclarar que al principio estaba más lejos aún, allá en la Isla de los Estados,  la carcel natural por antonomasia, de aquel fin del mundo. Las condiciones en las que vivían las personas presas parecen extraídas de la mejor literatura de ficción, acariciando lo perverso. Sin embargo, son los relatos verídicos los que confirman lo real de la crueldad de aquel lugar, lo hostil de ese doble castigo que sufrían tanto las personas presas, como sus familiares.
Hala, presoak zigor bikoitza zuen: kartzelan bete behar zuena eta isolamendua bera, XX. mendearen hastapenetan Tierra de Fuegoraino iristea gutxi batzuen esku baitzegoen, apeta gisa, gehienetan ere.
Presoen senideei beraz, planteaezin gertatu ohi zitzaien bisitan etortzea; hartara, ametsgaiztoa irudimenak margotuko zien.


Tenían premio aquellos presos que mostraban buena conducta: les permitían salir al pueblo a pasear. El pueblo era una especie de apéndice de la prisión. Pero nadie se quejaba, ninguna propuesta de reinserción o de aprovechamiento de tierras llegaba de la capital. Nadie sabía de Ushuaia salvo aquellas personas que obligadamente debían habitar allí. Cierto es que algún que otro aventurero con el norte invertido podía parar en ese lugar. Nadie más.
 Exterminaron a los Onas y Yaganes sin remordimiento y en nombre de la fe, la mentira y el progreso para luego ni siquiera ser capaces de cuidar y habitar el lugar que poblaron ( nuevo eufemismo que corretea en muchos libros oficialistas para referirse al verbo conquistar, como es la lengua de perversa a veces eh...no, su hablante, en todo caso).
Ahora parece que el turismo va resucitando esta tierra de cenizas, archipiélagos, literatura fantástica y naufragios, me temo que demasiado tarde para recuperar lo olvidado y robado, quien sabe a que precio.
 
Denboraren denbora

  Denboraren denbora
iraganez hoa
ekarriz guregana
betirako loa
 
Zertzu ote presente,
iragan, geroa;
izan zein ez izan?
Hutsaren gakoa!
 
Laino mehez gordeta
azken itsasoa
Bertara bihoala
hegaka gogoa.
Omar Nabarro. 
"Itxastxorien bindikapena"